Kruisverheffing 2025. Door Ton Zwart.

Een man van God die gedood wordt. Een man van God die aan het kruis wordt geslagen. Een ongerijmdheid, dat mag toch niet, dat kan toch niet! De eerste christenen hebben hiermee geworsteld op zoek naar antwoorden. Ze geloofden in de verrijzenis, dat wel, maar waarom moest het eerst helemaal misgaan, waarom moest die man van God eerst een gewelddadige dood ondergaan, voordat hij gered werd?
Het antwoord van de eerste christenen, hoe verschillend ook, had één kenmerk gemeen: de hemelse Vader stond achter zijn Zoon, altijd. Sterker nog, de kruisdood was opgenomen in het plan dat zowel de Vader als de Zoon met onze wereld hadden. De kruisdood was voorzien en aanvaard. De kruisdood zou geen ondergang zijn, maar een redding door de dood heen.
Hoe kan nu een terechtstelling op Golgotha een redding worden? Het antwoord is, omdat het hier een onschuldige betreft. De Bijbel is hier heel duidelijk over: Jezus is zonder zonden als onschuldige aan het kruis geslagen. En juist daarom, omdat hij onschuldig is, kan hij lijden voor wie wel schuldig zijn, zodat de schuldigen vrijuit kunnen gaan. Zo is hij de redder geworden van ieder die met zonde en schuld bezwaard is. Hij heeft die last tezamen met het kruis gedragen en zo de last van ons overgenomen. Hij wordt terecht onze verlosser genoemd.
Jezus als onschuldige. Het is misschien nog te weinig gezegd. Hij was ook iemand die zijn onschuld niet met geweld heeft willen verdedigen. Zijn enige verdediging bestond uit woorden, woorden tegenover de hogepriester en woorden tegenover Pilatus. Het was niet gedweeheid die hem tot deze geweldloze houding bracht, een onvermogen om krachtig op te treden. Nee, het was zijn genegenheid voor mensen die hem geweldloos deed zijn. Hij wilde er namelijk zijn voor alle mensen: voor de vissers, maar ook voor de boeren, voor de handelslui maar ook voor de tollenaars, voor het gewone volk maar ook voor de leiders van het volk. Hij wilde er zijn voor iedereen, voor jong en oud, voor zieken en gezonden, voor goeden en slechten, voor rechtvaardigen en zondaars. Hij wilde niemand uitsluiten, niemand bannen uit zijn grote hart. Hij was door en door een mensenmens, iemand die voor mensen leefde en zich helemaal voor hen inzette. Zich tegen mensen keren om zichzelf in veiligheid te brengen, om zichzelf te redden, ging in tegen wat hem ten diepste bewoog. Liever leed hij zelf onder de pijn die mensen hem konden aandoen dan zich met geweld tegen hen te verdedigen. Hij had gepreekt dat, als je op de ene wang geslagen wordt, dat je dan de andere wang moest toe keren en dus opnieuw geslagen kon worden. Dat waren geen loze woorden. Hij heeft ze zelf in praktijk gebracht, als de ware Zoon van zijn hemelse Vader van wie hij immers gezegd had dat die het liet regenen voor goeden en slechten. Zo wilde ook Jezus zijn: niet anders voor slechten dan voor goeden, voor rechtvaardigen niet anders dan voor onrechtvaardigen.
Het kruis is van dit alles het gevolg, de uiterste consequentie van wie hij ten diepste wilde zijn. Het kruis van Jezus is daarom niet zomaar een instrument van de dood, een wrede en langzame dood, maar het kruis van Jezus is een liefdesverklaring aan alle mensen, zijn kruis wilde laten zien dat hij niemand kwaad wilde doen, ook niet de verantwoordelijken voor zijn terechtstelling. Hij was bereid hen te vergeven voor zijn wrede dood aan het kruis. Zo werd Jezus redder en verlosser.
Wat betekent het voor ons? Het betekent dat wat we ook fout doen, hoe bont we het ook maken, zijn uitgestoken hand blijft binnen ons bereik. In het christendom is er geen plaats voor wanhoop. Het kruis moet elke twijfel daaraan wegnemen. Dat is wat we vieren vandaag. Het mag ons een blij gevoel geven.
Deze hele maand september tot in begin oktober heeft onze kerk uitgeroepen tot periode van de schepping. Het is daarom goed na te denken over de vergeving die we nodig hebben voor ons omgaan met de schepping, voor het gebrek aan eerbied waarmee wij de schepping vaak benaderen. Ik denk maar aan zo iets eenvoudigs als onkruid, aan wat wij onkruid noemen. In de schepping bestaat er helemaal geen onkruid! Wij mensen hebben iets tot onkruid verklaard, omdat we bijvoorbeeld een grasveld willen aanleggen of voedsel verbouwen en alles wat daar niet in past, schoffelen we weg als ongewenst. Dat is onkruid, dat is door ons tot onkruid verklaard!
In een eerbiedig omgaan met de schepping moeten we zelfs respect tonen voor het onkruid. Ook als we het uittrekken en op de composthoop gooien, moeten we beseffen dat die ongewenste plantjes net als wij schepselen zijn, evenzeer maaksels van Gods handen als wijzelf. En we moeten ons bijna verontschuldigen dat we zo hard tegen hen optreden.
Vrede met de schepping. Het betekent een geven en nemen. Alleen maar nemen is uitbuiten, laten leven en bloeien hoort bij het eerbiedig omgaan met de schepping.
Er wordt vaak gezegd dat de natuur onverbiddelijk is, dat de natuur terugslaat als ze onheus wordt behandeld, dat je de natuur niet straffeloos geweld kunt aandoen, want vergeven is er niet bij. In dat opzicht is de natuur toch anders dan de Jezus van het kruis. Hij was bereid zichzelf op te offeren om de schuldigen vrijuit te laten gaan. Hij was en is groter dan de natuur. Dat mogen we terecht vieren en er blij om zijn.
Amen.