Jan van der Zandt 40 jaar bij PWN

LANDELIJK PASTOR VOOR WOONWAGENBEWONERS, SINTI EN ROMA

Op 1 februari 2021vierde pater Jan van der Zandt het veertigjarig jubileum als Landelijk pastor voor woonwagenbewoners, Sinti en Roma. In 1981 is ook de stichting woonwagenbewoners als een zelfstandige pastorale instelling van de Nederlandse kerkprovincie opgericht. Jan wordt ondersteund door de inzet van betrokken vrijwilligers, waaronder sinds enkele jaren ook pater Antoon Egging behoort. De viering werd gehouden in besloten kring de bovenverdieping van het kantoor aan het Emmaplein in Den Bosch.

1 december 1980 solliciteerde Jan op 38-jarige leeftijd op een advertentie in het bulletin van de R.-K. Kerkprovincie, waarin bisschop Zwartkruis namens de Nederlandse kerkprovincie sollicitanten opriep voor de functie van landelijk woonwagenpastor. Jan was voorgoed terug in Nederland vanuit Papua Nieuw Guinea en zocht opnieuw zijn weg in de pastorale zorg. Hij was tijdelijk pastor in een Eindhovense parochie omdat hij een ernstig zieke pastoor verving.

Als motivatie voor de sollicitatie schreef Jan: “Ondertussen ben ik alweer enkele maanden werkzaam in de Jorisparochie, wat ik graag doe, maar mijn verlangen gaat toch uit om meer werkzaam te zijn in de meer randachtige gebieden van de Nederlandse maatschappij.” Na gesprekken met de leden van de pastorale commissie van het Landelijk Woonwagenwerk in ’s-Hertogenbosch en een medische keuring werd Jan, uit de vier sollicitanten, voorgedragen aan de Nederlandse Kerkprovincie, de bisschoppenconferentie, om benoemd te worden als landelijk woonwagenpastor. Op 1 februari 1981 kwam deze benoeming tot stand.

Volgens Jan is in de vele jaren, die hij werkzaam is en was voor het PWN, uitgekomen wat hij verlangde: werken in een randgebied van de Nederlandse samenleving, omdat woonwagenbewoners, Sinti en Roma vaak verblijven in die rand. Gedurende die periode heeft hij als landelijk pastor kunnen werken aan hun ontwikkeling in Kerk en samenleving en anderen mogen helpen om dat ook te doen.

Hij zegt: “In al die jaren is ernaar gestreefd dat de parochies woonwagenbewoners, Sinti en Roma opnemen in hun parochiebestand en hen zoveel mogelijk behandelen zoals ook andere parochianen worden benaderd. Natuurlijk is er de wil van pastores om met mensen in de periferie gelijk om te gaan, maar de praktijk blijkt vaak weerbarstiger te zijn. Parochies reorganiseren tegenwoordig in een snel tempo; pastores concentreren zich vooral op de liturgie en sacramentbedieningen. Het pastoraat van de nabijheid komt in de knel.

Zoals ik als betrekkelijk jonge MSC’er koos voor dit werk, zo waren er in de loop van de tijd veel religieuzen en leken, vaak op vrijwillige basis, die dit ook hebben gedaan. Maar de religieuzen worden ouder en moeten zich terugtrekken en zo vergaat het ook de vrijwillige leek.

Om aanwezig te zijn in de periferie van de samenleving is een nieuw elan nodig. We zien dat paus Franciscus zich zeer bewust is van het feit dat de Kerk hervormd dient te worden en dat er behoefte is aan een nieuwe pastorale aanpak. Het lijkt of de paus het ambt van pastor weer wil herstellen, zoals de ‘Uitvinder’ van de Kerk die functie zelf innam toen Hij in Galilea rondtrok: een herder ten dienste van de armen, de zieken, de onderdrukten, de vreemdelingen, de vluchtelingen, de behoeftigen. Zelf deed en doe ik dit werk onder de woonwagenbewoners, Sinti en Roma, samen met anderen, met hart en ziel en veel voldoening. Mijn leeftijd springt er nu niet meer uit, maar de motivatie van weleer is nog onverminderd aanwezig.”