Allerheiligen 2025. Door Ton Zwart msc.

Heiligen, wat voor mensen zijn dat eigenlijk? We kunnen dan denken aan wat ze tijdens hun leven gedaan hebben of misschien ook wat ze verdragen hebben. Maar ook kinderen, zelfs hele kleintjes, zoals de Onnozele Kinderen, kunnen als heilig beschouwd worden. Dan valt alle nadruk op hun onschuld, dat zij niet onder de invloed van het kwaad stonden. Het kwaad ging aan hen voorbij. Wij, volwassenen, daarentegen, hebben er wel last van en wij moeten iedere keer weer kiezen voor het goede en het kwade laten, iedere dag opnieuw. Dat betekent dat een heilige een consequent goed mens is, iemand die, zelfs als hij zich al misdragen heeft, zal proberen het weer goed te maken. Zijn goede kant krijgt steeds de overhand.
Maar wat zijn die heiligen nu? Wat is nu hun toestand? Niet hoe zij zich tijdens hun leven gedragen hebben, maar hoe staat het nu met hen? Traditioneel werden hier verschillende antwoorden op gegeven. We kennen allemaal uit onze jeugd de drieslag van strijdende, lijdende en triomferende kerk. De strijdende kerk is de kerk zoals die nu op aarde bestaat en als het ware in gevecht is gewikkeld met het kwaad of met de Boze die nooit ver weg is. De lijdende kerk, dat is de kerk van het vagevuur. Het is de kerk die nog niet verlost is maar wel uitzicht heeft op de uiteindelijke bevrijding, wanneer alle schuld is afgelost. En de triomferende kerk is de kerk van het paradijs: alle kwaad is overwonnen en alle duisternis is verdwenen. Het is alleen nog maar licht en warmte.
Behalve de triomferende kerk bestaat er nog een andere benaming die op de heiligen van toepassing is. Ze worden in het latijn ook wel de consortes Christi genoemd, d.w.z. de metgezellen van Christus, de deelgenoten van Christus. Zij zijn degenen die blijvend met Christus verbonden zijn, blijvend in zijn gezelschap verkeren. Zij en Christus horen bij elkaar, onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Het is niet verwonderlijk dat in de bijbel dan het beeld van bruidegom en bruid opduikt. Bruid en bruidegom horen nu eenmaal bij elkaar. Het is een twee-eenheid waarvan het niet de bedoeling is dat die ooit verbroken wordt. En bij een bruid en bruidegom hoort dan ook een bruiloftsmaal, een feestmaal met volop eten en drinken, wat in grote delen van de wereld geen vanzelfsprekendheid is, zeker niet het gehele jaar door. En bij een feest hoort ook een goed gezelschap. En dat zijn dan weer de consortes Christi, de metgezellen van Christus, zijn trouwe volgelingen, die hem achterna zijn gegaan en hem blijven volgen, ook als de weg moeilijk begaanbaar wordt of in de schemering nog amper zichtbaar is. Het gaat om een volgehouden volgen, bij hem blijven, ook als het moeilijk wordt.
Wat betekent dat concreet? Het doet me denken aan een magnetische sticker die ik op mijn bureau heb staan. Ik heb die gekregen tijdens het Generale Kapittel van de MSC in 2023 van de delegatie uit Guatemala. Op die sticker staat een kleurrijke tekening met Jezus in het midden. Hij staat buiten op het boerenveld met kinderen om zich heen die naar hem opkijken. Drie MSC’ers staan er ook bij met opgestroopte mouwen. Een van hen knielt neer om samen met een boer een maisstengel te bekijken. Op de grond staat een lage tafel met broodkoeken en een houten beker. Een opengeslagen boek ligt er ook bij, klaarblijkelijk een bijbel.
Het is alles bij elkaar een vredig tafereeltje, een harmonieus samenzijn. Jezus en de drie MSC’ers midden in het gewone leven. Geen kerkgebouw te zien, ook niet op de achtergrond. De kerk is blijkbaar daar op het veld, daar waar samen wordt gewerkt en mensen met elkaar verbonden zijn. En Jezus is daar in hun midden.
Een vredig tafereeltje. Toch werden de drie MSC’ers, Jose Maria Gran, Faustino Villanue-va en Juan Alonso, tussen 1980 en 1991 successievelijk om het leven gebracht tijdens de onlusten in Guatemala. Dat was een strijd om het land, een strijd om de middelen van bestaan, een strijd om in leven te blijven of geen leven te hebben. Daar is in het tafereeltje wel niets van te merken, maar een keuze voor de gewone man kan verstrekkende gevolgen hebben. Dat kan een ideologische strijd worden tussen links en rechts en zelfs een houding van geweldloosheid kan verdraaid worden tot een gevaarlijke ondermijning van het wettige gezag.
Jezus volgehouden volgen, daar gaat het allemaal om, ook als het moeilijk wordt, ook als het gevaarlijk wordt. En deze houding, en dat is wat het tafereeltje wil laten zien, leidt tot geluk, tot het geluk van het samenzijn, in het gezelschap van Jezus, en je daar helemaal op je gemak voelen, helemaal thuis zijn.
Mogen wij daar allemaal naar verlangen en mag dat verlangen ons de kracht geven om Jezus volgehouden te kunnen volgen.
Amen.