17 oktober 2021

Overweging bij Marcus 10, 35-45

Ton Zwart

Het evangelie verhaalt het verzoek van de broers, Jacobus en Johannes. Ze zouden graag aan Jezus‘ rechter- en linkerhand willen zitten, als zijn rijk eenmaal gevestigd is. Ze zijn uit op de ereplaatsen, op de machtsposities. Ze beseffen niet dat juist die dingen in het Rijk van God niet belangrijk zijn. Daar draait het om dienstbaar­heid en om de bereidheid zich daarvoor helemaal in te zetten, er zelfs pijn voor te lijden.

De andere leerlingen zijn al geen haar beter dan Jacobus en Johannes en voelen zich in hun eigen ambities aangetast door de manoeuvre van de beide broers. Jezus roept ze dan allemaal bij zich om hun in glasheldere termen duidelijk te maken, wat zijn rijk wel en wat het niet is. Geen heers­zucht, geen machtswellust, geen rivaliteit, geen streven naar topposities maar juist dienstbaarheid zoals een slaaf dienstbaar is, altijd en onafgebroken gericht op de wensen van zijn meester.

Dat is het kenmerkende van een slaaf. Hij is naar buiten gericht, hij zelf staat niet voorop, maar hij gaat aan zichzelf voorbij. Zijn eigen verlangens staan niet centraal, maar die van zijn meester. Voor een slaaf in het economisch gebeuren is dit gedwongen, opgelegd, maar voor een christelijke slaaf zou dit vrijwillig moeten zijn. Hij zou een en al oor moeten zijn voor wat zijn meester hem te vertellen heeft.

Maar wie is dan zijn meester? Jezus is niet meer lijfelijk in ons midden aanwezig. Hij vertelt ons niet meer wat wij vandaag de dag zouden moeten doen. Maar, zo beloofde Hij, Hij laat ons wel zijn Geest na en die Geest helpt ons om te onderscheiden waar het op aan komt.

Vandaag 17 oktober begint in de roomskatholieke kerk wereldwijd het zogenaamde synodale proces. Het is een proces van onderscheiding, van luisteren naar wat de Geest van Jezus ons in deze tijd te vertellen heeft. Elke gedoopte heeft het recht om daaraan deel te nemen, want elke gedoopte draagt de naam van christen en wordt opgeroepen om van Christus te getuigen. Zijn Geest is werkzaam in alle gedoopten.

Het synodale proces dient ter voorbereiding op de bisschoppensynode van 2023. We kunnen daar cynisch over doen en zeggen: uiteindelijk zijn het de bisschoppen die de besluiten nemen. Je moet dus wel een heel groot geloof hebben om te denken dat de stem van onderop nog krachtig zal klinken, als die door veel filters is heengegaan. De stem van het Bisdom Den Bosch wordt gevoegd bij de stemmen van de andere bisdommen in Nederland. Die samenvatting gaat dan naar Rome waar de stemmen van alle kerkprovincies in de hele wereld samenkomen. Wat blijft er dan nog over van het geluid dat Den Bosch heeft laten horen? En dan kun je cynisch zeggen dat het geen enkele zin heeft om aan dit synodale proces deel te nemen.

Wat hierbij vergeten wordt is dat het er niet alleen om gaat dat jouw stem, onze stem, gehoord wordt, maar dat het synodale proces allereerst een luisteren is. En niet zomaar een luisteren, maar een biddend luisteren, dat wil zeggen een luisteren voor Gods aanschijn, zoals de Bijbel het zegt. Een luisteren in aanwezigheid van God, bewust van God’s tegenwoordigheid.

Op die manier luisteren, wordt anders luisteren. Dan verdwijnt alle neiging om anderen op fouten te betrappen, om de anderen af te troeven. Dan verdwijnt alle woordenspel en gaat het er alleen nog maar om de ander te willen begrijpen, om begrip voor anderen op te brengen. Ook al kun je het niet altijd met ze eens zijn, je kunt je wel indenken dat anderen tot die mening gekomen zijn. Het is een luisteren met empathie, met invoelingsvermogen.

Invoelingsvermogen! Ik denk dat invoelingsvermogen een teken is van de heilige Geest. Waar de heilige Geest werkzaam is, worden mensen met elkaar verbonden, houden ze elkaar vast ondanks alle verschillen die niet weg te praten zijn. De heilige Geest brengt mensen tot elkaar. De kwade geest speelt ze uiteen.  

Bidden we dat we op deze manier, met invoelingsvermogen aan het synodale proces mogen deelnemen. En bidden we dat dit overal zo gaat gebeuren. Dan wordt het synodale proces een echt samen op weg gaan, want dat is toch de betekenis van het woord synode: samen op weg.  Amen.