Heilige Familie, Jezus, Maria en Jozef (2025). Door Ton Zwart msc

De afbeelding op de voorzijde van ons boekje geeft de vlucht naar Egypte weer. De ezel gaat voorop. Maria is op de ezel gezeten, klaarblijkelijk met het kind Jezus in haar armen, het kind dat zelf onzichtbaar is. Jozef komt achteraan en heeft zijn arm op de ezel gelegd, zo is hij verbonden met de ezel en met Maria en het kind.
Er zit een rolverdeling in de afbeelding verborgen, een rolverdeling tussen man en vrouw. Maria is degene die voor het kind zorgt en Jozef is degene die Maria en het kind op de ezel laat zitten en er zelf naast loopt. Hij zorgt ervoor dat de ezel de goede kant op gaat en dat ze veilig in Egypte terechtkomen.
Rolverdeling en gezinsopvatting hangen nauw samen. Velen van ons hebben in overzeese missiegebieden gewerkt en daar kennis kunnen nemen van een iets andere gezinsopvat-ting dan wij hier in Nederland gewend zijn. Bijvoorbeeld over de rol van de grootouders: die kunnen om een kleinkind vragen, bijna opeisen, om voor hen in hun oude dag te zor-gen. Of neem de oudste kinderen in een gezin: die hebben de verplichting om voor hun jongere broertjes en zusjes te zorgen, dat die naar school kunnen gaan en een goede op-leiding krijgen. Die verplichting blijft, ook als ze zelf al getrouwd zijn. Ook ooms en tantes moet je niet uitvlakken: hun mening telt bij de opvoeding van hun neefjes en nichtjes en daar moet je als ouderpaar terdege rekening mee houden.
Dit zijn zo maar wat voorbeelden uit de Aziatische cultuur, maar er zijn vele andere voor-beelden te geven uit andere streken en andere continenten, die nog veel grotere verschil-len in gezinsopvatting laten zien.
Wat dit betekent is dat we voorzichtig moeten zijn met één bepaalde gezinsvorm heilig en onaantastbaar te verklaren. Gezinsvormen zijn nooit overal hetzelfde geweest en ook in ons eigen land is de gezinsvorm steeds aan verandering onderhevig.
Dit alles roept de vraag op: wat is er dan wel blijvend? En wat kan veranderen? Of anders gesteld: wat is natuur, wat is wezenlijk voor de mens, en wat is cultuur, wat is door de mens zelf ontwikkeld en dus aan verandering onderhevig?
Dit zijn moeilijke vragen om te beantwoorden. En steun zoeken in de Bijbel bij het beant-woorden van die vragen is ook niet zo eenvoudig. Want de Bijbel zelf is geschreven en ontstaan in een bepaalde cultuur. Feministische theologen hebben dat wel duidelijk ge-maakt: de Bijbel is geschreven in en vanuit een patriarchale cultuur, d.w.z. dat de vader als hoofd van het gezin wordt beschouwd en dat de moeder, als het erop aankomt en zij er samen niet uitkomen, zich bij de beslissing van de vader moet neerleggen.
Dit alles is cultuur en dus veranderlijk, niet onaantastbaar, dus vatbaar voor ontwikkeling. Maar er is iets dat dieper gaat en dat blijvend is. Dat is niet een bepaalde rolverdeling tus-sen man en vrouw, maar een grondhouding die elke relatie moet doordringen. Ons mis-boekje wijst ons hier al op, op de omslag nog wel. Het spreekt van de band van de liefde.
De band van de liefde, wat is dat? Het is respect hebben voor elkaar en voor elkaars ver-schillen. Het is rekening houden met elkaar en niet een eenmansbewind voeren. Het is moeite doen om elkaar goed te leren kennen zodat ieders eigenheid tot zijn of haar recht komt. Het is ruimte geven aan elkaar. Kortom, het is liefde.
In sommige culturen waar huwelijken worden gearrangeerd komt de liefde na de huwe-lijkssluiting. In onze contreien vindt de bruiloft pas plaats op basis van een gevonden lief-de. Dan wordt het zaak om de band van de liefde daarna te verdiepen en tot een nog ste-vigere band te laten uitgroeien.
Wat de cultuur ook is: uiteindelijk draait het om de liefde. Dat is de allesbepalende grond-houding. En bijbels gezien betekent dit ook, en misschien wel vooral: rekening houden met de kwetsbaarheid van de ander of het nu fysieke kwetsbaarheid is of emotionele. Zelfs morele kwetsbaarheid hoort hier wezenlijk bij, want dat zijn mensen nu eenmaal, personen die fouten maken, personen die de ander pijn doen, soms ongewild, maar soms ook om de bovenhand te krijgen of zich te laten gelden. Dan is vergeving op zijn plaats: niemand – tenminste als die van goede wil is en blijft- vastpinnen op zijn of haar verleden, maar tel-kens met elkaar opnieuw beginnen om hopelijk te ontdekken dat met vallen en opstaan de band van de liefde alleen maar steviger en inniger wordt.
Christelijke relaties zijn liefdevolle relaties. Het feest van de heilige familie is een uitdaging om die liefdevolle relaties ook in onze eigen relationele sfeer waar te maken. Hopelijk zijn Jezus, Maria en Jozef ons daartoe een gewaardeerde steun.
Amen.