Homilie 2025: Het Kerstverhaal volgens Mattheus. Door Hans Kwakman msc
De Magiërs, of Wijzen uit het oosten, worden op hun zoektocht geleid door een ster, een natuurverschijnsel dat hen op weg helpt. Zowel Paulus als Mattheus zijn ervan overtuigd dat iedereen God kan leren kennen door Zijn werken in de natuur. In zijn brief aan de Romeinen schrijft Paulus: “Gods onzichtbare eigenschappen zijn vanaf de schepping van de wereld zichtbaar in zijn werken, zijn eeuwige kracht en goddelijkheid zijn voor het verstand waarneembaar” (Rom. 1:19). Maar om Jezus Christus te leren kennen is de natuur niet genoeg. Daarom beschrijft Mattheus hoe de ster eerst boven Jeruzalem stilhoudt, zodat de Wijzen uit het Oosten daar de Schriftgeleerden ontmoeten, die de Heilige Schrift kennen. Op die manier worden de Wijzen niet alleen door de ster, maar ook door de Heilige Schrift naar de geboorteplaats van de Messias geleid. Net als de Wijzen kunnen ook wij ons laten leiden door Gods scheppende aanwezigheid in de natuur. Maar het Tweede Vaticaans Concilie heeft onze aandacht gevestigd op andere tekenen van Gods werkzame aanwezigheid, niet in de natuur, maar in de wereld van vandaag. Het Concilie roept ons op om bijzondere aandacht te besteden aan wat het noemt “de tekenen van de tijd”. Zoals de Heilige Schrift de Wijzen verder hielp om het kind Jezus te vinden, zo zegt het Concilie helpt de Heilige Schrift ons om de tekenen van onze tijd te verstaan. De tekenen van de tijd zijn verschijnselen in de wereld die bijdragen aan de ontwikkeling van de mensheid en tegelijkertijd de verlangens van ons hart vervullen. Het Concilie benadrukt dat in deze tekenen de Heilige Geest werkzaam is om onze wereld vooruit te brengen. Als voorbeeld noemt het de ontwikkeling van de wetenschappen. Onlangs was er op televisie een gesprek tussen Eva Jinek en wetenschapper Robert Dijkgraaf, waarin onder andere de opkomst van Kunstmatige Intelligentie (AI) werd besproken. Dankzij AI voltrekt zich een enorme vooruitgang in het medisch onderzoek, kunnen medici steeds nauwkeuriger ziekten opsporen en medicijnen ontwikkelen. Dit zijn zegeningen die, onder leiding van de Heilige Geest, hoop en vervulling kunnen brengen aan patiënten en hun dierbaren. Tegelijkertijd waarschuwt Dijkgraaf dat AI niet onfeilbaar is en dat ons kritisch vermogen en de menselijke waardigheid onder druk kunnen komen te staan, bijvoorbeeld door misleidende informatie, ook wel nepnieuws genoemd. Een ander teken van de tijd is de groeiende solidariteit tussen volkeren en de toenadering van godsdiensten en geloofsgemeenschappen. Het Concilie spoort ons aan dankbaar te zijn voor de leiding van de Heilige Geest in deze ontwikkeling. Tegelijkertijd zien we dat dit toenemend contact ook de oorzaak is van spanningen en conflicten, die kunnen leiden tot discriminatie en geweld. Verder noemt het Concilie als een teken van de tijd de toenemende welvaart, waar veel mensen zich over verheugen. Tegelijk constateren we dat krachten als zelfzucht, onverschilligheid en zakelijke belangen de Geest tegenwerken en de kloof tussen rijk en arm vergroten. In zijn apostolische brief “De Vreugde van het Evangelie” (EG 51) roept ook Paus Franciscus ons op om de tekenen van de tijd te bestuderen en te luisteren naar de Heilige Geest, die zowel in ons hart als in de wereld om ons heen werkzaam is. De Paus noemt onder meer de onmiskenbare bijdrage van vrouwen in Kerk en samenleving, en pleit voor meer ruimte voor een doorslaggevende inbreng van vrouwen in de Kerk (EG 103-104). Maar ook in de Kerk zijn er krachten zoals paternalisme en klerikalisme, die vast willen houden aan het bestaande en de Heilige Geest tegenwerken. Een ander belangrijk teken van de tijd, volgens Paus Franciscus, is de zorg voor moeder aarde. Onze verbondenheid met de natuur vraagt om zorg voor Gods schepping. De Paus waarschuwt echter dat ook hier Gods Geest wordt tegengewerkt door mensen die alleen economisch gewin en persoonlijk belang nastreven en die ongevoelig zijn voor de roep van de natuur en de roep van de armen. Omdat het vaak lastig is te onderscheiden wat de Heilige Geest van ons vraagt en wat de Geest tegenwerkt, moedigt Paus Franciscus ons aan om deel te nemen aan het synodaal proces: een blijvende levenshouding van samen luisteren naar elkaar en naar de Heilige Geest, om zo in het licht van het evangelie de tekenen van de tijd te onderzoeken. Keren wij nu terug naar het verhaal van Mattheus over de Wijzen uit het Oosten: koning Herodes en de priesters in Jeruzalem zien hetzelfde teken als de Wijzen, zij zien dezelfde ster. Maar de Wijzen zien de ster als een teken van hoop, En als pelgrims van hoop gaan zij op weg om de pasgeboren vorst van de vrede te bezoeken. Maar Herodes voelt zich door hetzelfde teken bedreigd en de priesters blijven onverschillig. Laten ook wij, net als de Wijzen, de tekenen van de tijd beschouwen als tekenen van hoop en daarin vol eerbied de Heilige Geest aan het werk zien. Laten wij ons niet bedreigd voelen door alleen de negatieve kanten van de nieuwe ontwikkelingen te zien. Paus Franciscus schrijft: “Een gelovige visie op de werkelijkheid kan niet voorbijgaan aan wat de Heilige Geest (in de wereld) bewerkt.” (EG 68). Het is Gods Geest die aan zoveel talentvolle mensen, wetenschappers, medici en arbeidskrachten, kracht geeft om op allerlei gebied de mensheid vooruit te helpen. Laten wij hen ondersteunen met onze gebeden en waardering. *